Opatowski kościół św. Marcina pochodzi najprawdopodobniej sprzed połowy XII wieku, z czasów Henryka Sandomierskiego lub Kazimierza Sprawiedliwego. Powstała wówczas bazylika oparta na planie łacińskiego krzyża, posiada kompozycję bardzo podobną do kościoła św. Aureliusza w Hirsau. Analogie są tu niezwykle wyraźne: zarówno zwarty, niemal kwadratowy, czteroprzęsłowy korpus nawowy z krzyżowymi filarami przy transepcie jak i rozwiązanie wschodniej części budowli – z prezbiterium zamkniętym absydą i dwiema symetrycznymi absydami transeptu.
Od zachodu kościół zamykają dwie masywne wieże, usytuowane na przedłużeniu naw bocznych. Jedna z wież, południowa, zbudowana została równocześnie z korpusem kościoła. Świadczy o tym jej detal, a konkretnie  umieszczone w górnych kondygnacjach wieży podwójne okna, charakterystyczne romańskie biforia. Druga wieża zbudowana została później, może w wieku XIV, po katastrofie budowlanej, w której zawaliła się północna wieża i przylegający do niej narożnik kościoła. Pomiędzy wieżami początkowo mieściła się kruchta, otwarta trójprzęsłową arkadą. Dopiero za kruchtą znajdował się główny, zachodni portal kościoła. Nad kruchtą była empora.
Podczas przebudowy, prawdopodobnie w wieku XIV, arkady kruchty zamurowano, i przeniesiono portal. Chyba także wtedy uległy zniszczeniu figury zdobiące portal, przedstawiające postaci rycerzy z krzyżami na płaszczach. Z faktu umieszczenia postaci krzyżowców wśród elementów wystroju rzeźbiarskiego kościoła, wyciągane są wnioski co fundatorów świątyni. Długosz sądził, że byli to templariusze.
Kościół św. Marcina przebudowywany był bardzo często. Już w wieku XIII zlikwidowano absydę zamykającą dotąd prezbiterium, a główne wejście przeniesiono z elewacji zachodniej do północnej. Być może w tym samym czasie do południowej elewacji dobudowano tzw. kapitularz W wieku XIV nadbudowano wieżę północną. W wieku XV i XVI powstały dobudówki do naw bocznych, mieszczące zakrystie i kruchty. Dawny kapitularz nakryto gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W pierwszej połowie XVI stulecia dokonano – usuwając skutki pożaru spowodowanego przez tatarski najazd – bardziej zasadniczej przebudowy. Nad nawą główną pojawiły się późnogotyckie sklepienia sieciowe, podwyższono koronę murów a ściany transeptu przyozdobiono sterczynowymi szczytami. Dwieście lat później, w pierwszej połowie XVIII wieku wykonano pozostałe sklepienia, a wieże otrzymały barokowe hełmy. Mimo tych licznych przeróbek kościół zachował bardzo wiele pierwotnych romańskich cech i zgodnie uważany jest za jeden z najciekawszych przykładów architektury romańskiej w Małopolsce.
W roku 1212 poświadczono istnienie przy Opatowskim kościele kapituły a dwadzieścia par lat później uczyniono z opatowskiej kolegiaty katedrę pierwszego łacińskiego biskupstwa Rusi. Katedrę objął opat Gerard z zakonu cystersów. Działalność biskupa miała mieć charakter misyjny. Misyjną posługę Opatowa zamknęła dopiero decyzja księcia Henryka Brodatego, włączająca uposażenie diecezji do dóbr biskupa lubuskiego, któremu też powierzono prowadzenie działań misyjnych.

 

Oznaczone: Autor: Roman Mirowski

Pozytywnie zakręcony pasjonat kielecczyzny, absolwent Politechniki Świętokrzyskiej. Fotografuje co nieco i jako tako. Opisuje jak umie i stara się uratować od zapomnienia wszystko co się da :)

Bez komentarza

Skomentuj

Blue Captcha Image

*

CHMIELNIK – dawne miasto prywatne

Miasto położone jest na pograniczu Pogórza Szydłowskiego i Niecki Nidziańskiej nad rzeką Mruczą, u źródeł rzeki Schodniej (Wschodniej). Jego nazwa […]

Mirzec. Kapliczka św. Jana Nepomucena

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Czasami można się zdziwić co jest pod warstwami farby. Przed … Po I jeszcze profil […]

Mokrsko Dolne. Renowacja baptysterium i chrzcielnicy Santi Gucciego

Zdjęcia: Grzegorz Wiatr Kościół w Mokrsku Dolnym z końca XIII w. pw Wniebowzięcia NMP. Przed i po renowacji. Jeszcze bez […]

Lisów. Epitafia Krasińskich

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Historia jednego pocisku Czyli epitafia Krasińskich w Lisowie Kaplica Krasińskich w Lisowie. To tu leżą […]

Lisów. Ołtarz św. Barbary w Kaplicy Krasińskich w Lisowie

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr O takim jednym co Baśkę rozebrał Ta oto Barbara jest bardzo bardzo stara. Nie skłamię […]

Szydłów. Epitafium księdza Józefa Ptaszyńskiego

Autor tekstu i zdjęć: Grzegorz Wiatr O księdzu który nie wiedział który kościół lubi bardziej Był sobie ksiądz Józef P. […]