Miasto Skalbmierz, będące dziś stolicą gminy, leży nad rzeczką Nidzicą w powiecie Kazimierza Wielka. We wczesnym średniowieczu była tu osada targowa założona przez Skarbimira Awdańca, piastuna, a następnie wojewodę Bolesława Krzywoustego. Po wypędzeniu Skarbimira, ukaranego za udział w spisku przeciwko księciu Bolesławowi, osada stała się własnością krakowskich biskupów. W roku 1235 obwarował /inkastelował/ kolegiatę i osadził tu wojskową załogę Konrad Mazowiecki, zaś w 1241 roku Skalbmierz  zniszczyli Tatarzy. Niemal dokładnie sto lat później, w roku 1342, miasto za sprawą biskupa Grota, otrzymało od Kazimierza Wielkiego przywilej lokacyjny na prawie średzkim.
Położenie miasta na szlaku handlowym z Krakowa, przez Chmielnik, do centralnej Polski sprawiło, że miasto rozwijało się dobrze. W połowie wieku XV było tu już 80 domów mieszkalnych. W wieku XIV w przykolegiackiej szkole kształcił się pierwszy rektor Akademii Krakowskiej, Stanisław Skalbmierczyk. W latach 1514 15 do tej samej szkoły uczęszczał Mikołaj Rej, którego ojciec był właścicielem pobliskich wsi: Bobina, Słonowic i Topoli. Skalbmierski rynek nosi dziś imię Marii Skłodowskiej – Curie, która kilkakrotnie spędzała tu wakacje u swego stryja Zdzisława, skalbmierskiego rejenta, w tym ostatnie przed wyjazdem do Paryża.
Skalbmierz ucierpiał bardzo podczas wojen szwedzkich. W roku 1794, bezpośrednio przed bitwą pod Racławicami, gościł tutaj Tadeusz Kościuszko. Prawa miejskie Skalbmierz utracił w roku 1869. Uzyskał je ponownie w roku 1927.
Tradycja przypisuje powstanie kolegiaty Skarbimirowi Awdańcowi. Długosz sądzi jednak, ze fundatorem musiał być krakowski biskup, wedle zasady: „tam fundator quam dotator”. Co do dokumentów – z najstarszego wiemy tylko, że w roku 1217 prepozytem był tutaj Gubertus. Długosz, który kolegiatę skalbmierską klasyfikuje wśród innych na miejscu piątym, podaje że prócz prepozyta byli tu jeszcze: scholastyk, kustosz i pięciu kanoników.
Z czasów romańskich zachowały się dwie wieże /niemal w pełnej wysokości, tj. 20 m/ i fragment muru przy ścianie południowej prezbiterium. Romańskie ściany wzniesione były z piaskowcowych ciosów, o bardzo starannie opracowanych powierzchniach. Rodzaj obróbki pozwala na datowanie budowy na wiek XII. Zmiany wprowadzone zostały w połowie XV stulecia przy wznoszeniu gotyckiej budowli, o której Długosz zapisał: „ex pecunia devotione fidelium congesta in diebus nostris fabricata”. Najpierw powstał kwadratowy w planie trójnawowy i trzyprzęsłowy korpus, o układzie bazylikowej, z nawami bocznymi o połowę węższymi od nawy głównej. Potem wzniesiono wydłużone prezbiterium, typowe dla świątyń Krakowa /i wzorowanych na nich/, w którym wykorzystano fragmenty murów starszej, romańskiej budowli. Na przełomie XV i XVI stulecia od północy do prezbiterium dostawiono wysoką, dwuprzęsłową zakrystię oraz skarbczyk /dawna zakrystia kapitulna/, nad którym znajdował się kapitularz kolegiacki, dostępny kolistymi kręconymi schodami umieszczonymi pomiędzy wieżą, nawą boczną i przybudówką. Do naw dostawione są kruchty: od zachodu piętrowa, prostokątna z 1. połowy XVII stulecia, od północy wieloboczna z roku 1853.
Kościół przebudowywany był w 1. połowie wieku XVII. Wtedy też powstały kolebkowo – krzyżowe sklepienia nawy, dla których wykorzystano pierwotne żebra przyścienne /sklepienie prezbiterium powstało w XV stuleciu/. W 2. połowie XIX wieku kościół był odnawiany. Podwyższono wówczas trochę romańskie wieże, wykonano na nich gzymsy i nakryto neogotyckimi dachami.

Oznaczone: Autor: Roman Mirowski

Pozytywnie zakręcony pasjonat kielecczyzny, absolwent Politechniki Świętokrzyskiej. Fotografuje co nieco i jako tako. Opisuje jak umie i stara się uratować od zapomnienia wszystko co się da :)

Bez komentarza

Skomentuj

Blue Captcha Image

*

KORNECKI JAKUB – snycerz

Tekst prezentowany poniżej autorstwa J.L. Kaczkowskiego, został wydrukowany w publikacji pt. Pamiętnik Kielecki na rok zwyczajny 1874 pod red. ks. […]

CHMIELNIK – dawne miasto prywatne

Miasto położone jest na pograniczu Pogórza Szydłowskiego i Niecki Nidziańskiej nad rzeką Mruczą, u źródeł rzeki Schodniej (Wschodniej). Jego nazwa […]

Mirzec. Kapliczka św. Jana Nepomucena

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Czasami można się zdziwić co jest pod warstwami farby. Przed … Po I jeszcze profil […]

Mokrsko Dolne. Renowacja baptysterium i chrzcielnicy Santi Gucciego

Zdjęcia: Grzegorz Wiatr Kościół w Mokrsku Dolnym z końca XIII w. pw Wniebowzięcia NMP. Przed i po renowacji. Jeszcze bez […]

Lisów. Epitafia Krasińskich

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Historia jednego pocisku Czyli epitafia Krasińskich w Lisowie Kaplica Krasińskich w Lisowie. To tu leżą […]

Lisów. Ołtarz św. Barbary w Kaplicy Krasińskich w Lisowie

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr O takim jednym co Baśkę rozebrał Ta oto Barbara jest bardzo bardzo stara. Nie skłamię […]