W 1222 r. Żegota, kasztelan krakowski, powodowany miłością ku Bogu i bliźnim, postawił w Sandomierzu kościół i szpital pod wezwaniem Ducha św., przy którym osadził zakonników, których zadaniem było opiekować się chorymi. Nosili oni suknie czarne, takież płaszcze, na których wyszyte były podwójne, białe krzyże…” – pisze ksiądz Wiśniewski o początkach tego sandomierskiego kościoła. Myli się tu co do daty fundacji – nastąpiła ona bowiem w roku 1292.
Każdy turysta idąc od bramy Opatowskiej ku Rynkowi, przechodzi obok tego kościoła. Niestety, jego klasycystyczna elewacja z roku 1829 jest tak mało efektowna, że łatwo jest świątynię ominąć, nie zauważając jej. Pierwotny kościół zlokalizowany został na skraju miasta, późniejszy rozwój Sandomierza sprawił, że kościół znalazł się w jego centrum. Zresztą z pierwotnego obiektu chyba nic nie przetrwało, podobnie jak z niewiele późniejszego domu beginek, ufundowanego przy kolegiacie. Ocalały natomiast elementy gotyckie, choć znacznie je przekształcono: prawdopodobnie  w 2. połowie XVII stulecia oraz po pożarze w roku 1757, kiedy dokonano barokizacji wnętrza.
Kościół murowany jest z cegły. Nawa ma plan zbliżony do kwadratu, co może sugerować, iż pierwotnie sklepienie jej wspierało się na stojącym po środku filarze. Prezbiterium jest znacznie od nawy węższe; jest ono dwuprzęsłowe, zamknięte wielobocznie. Przy prezbiterium od południa dostawiona jest wieloboczna zakrystia, a od północy dwuprzęsłowa przybudówka zawierająca przedsionek i składzik. Przy wschodniej części nawy dobudowana jest kwadratowa kaplica Jezusa Miłosiernego, prawdopodobnie z 2. połowy XVII stulecia. Była tez przy kościele kaplica północna, ale nie zachowała się. W zachodnią część nawy wbudowano w 3. ćwierci wieku XVIII późnobarokowy chór muzyczny. Nawę nakrywają sklepienia żaglaste z nieregularnymi lunetami, podobne sklepienia są nad prezbiterium. Pochodzą one z osiemnastowiecznej przebudowy.
Prezbiterium i wschodnie naroża nawy od zewnątrz opinają szkarpy. Zachowały się też gotyckie okna, ciosowy gzyms kapnikowy na ścianie prezbiterium, a na ścianie nawy gotycki fryz wieńczący, wykonany z cegieł układanych „w jodełkę”. Dachy świątyni są dwuspadowe, a wschodni szczyt nawy, prawdopodobnie siedemnastowieczny, zdobią wolutowe spływy. Klasycystyczna fasada rozczłonkowana jest pilastrami dźwigającymi trójkątny fronton na tle muru attykowego ze schodkowym zwieńczeniem. Na frontonie umieszczono „Oko Opatrzności”, a na gzymsowaniu napis „Święć się Imię Twoje”. Wnętrza kościoła są późnobarokowe i rokokowe.
Z dawnych budynków szpitalnych nic nie pozostało. Ostatni, stojący na południe od kościoła, rozebrano w roku 1820. Obecne późnoklasycystyczne budynki zbudowano staraniem przełożonej sióstr, Ewy Jabłońskiej, po przejęciu szpitala przez Siostry Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo: budynek między nawą a Bramą Opatowską powstał w 1828, a południowy w 1836. W północnym było 5 sal i apteka, w południowym 3 sale dla dzieci, dormitorium dla sióstr, mieszkanie przełożonej, refektarz i kuchnia.
Ksiądz Wiśniewski pisze, że początkowo przy szpitalu było pięciu zakonników, w roku 1782 trzech, „wreszcie jeden pozostał, który szpitalem zarządzał do swej śmierci w 1814 r.”.

Oznaczone: Autor: Roman Mirowski

Pozytywnie zakręcony pasjonat kielecczyzny, absolwent Politechniki Świętokrzyskiej. Fotografuje co nieco i jako tako. Opisuje jak umie i stara się uratować od zapomnienia wszystko co się da :)

Bez komentarza

Skomentuj

Blue Captcha Image

*

KORNECKI JAKUB – snycerz

Tekst prezentowany poniżej autorstwa J.L. Kaczkowskiego, został wydrukowany w publikacji pt. Pamiętnik Kielecki na rok zwyczajny 1874 pod red. ks. […]

CHMIELNIK – dawne miasto prywatne

Miasto położone jest na pograniczu Pogórza Szydłowskiego i Niecki Nidziańskiej nad rzeką Mruczą, u źródeł rzeki Schodniej (Wschodniej). Jego nazwa […]

Mirzec. Kapliczka św. Jana Nepomucena

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Czasami można się zdziwić co jest pod warstwami farby. Przed … Po I jeszcze profil […]

Mokrsko Dolne. Renowacja baptysterium i chrzcielnicy Santi Gucciego

Zdjęcia: Grzegorz Wiatr Kościół w Mokrsku Dolnym z końca XIII w. pw Wniebowzięcia NMP. Przed i po renowacji. Jeszcze bez […]

Lisów. Epitafia Krasińskich

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Historia jednego pocisku Czyli epitafia Krasińskich w Lisowie Kaplica Krasińskich w Lisowie. To tu leżą […]

Lisów. Ołtarz św. Barbary w Kaplicy Krasińskich w Lisowie

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr O takim jednym co Baśkę rozebrał Ta oto Barbara jest bardzo bardzo stara. Nie skłamię […]