K aplica Firlejów powstała przy kościele parafialnym w Bejscach około 1594 – 1600 roku, ufundowana przez krakowskiego wojewodę Mikołaja Firleja. Patronką kaplicy jest Matka Boska, ale głównym celem Firleja było wzniesienie kaplicy nagrobnej dla niego i jego małżonki Elżbiety z Ligęzów.
Kaplica ma plan kwadratu, nakryta jest eliptyczną w przekroju kopułą opartą na pendentywach, ale bez tamburu. Na kopule wznosi się latarnia zapewniająca dodatkowy dopływ światła do wnętrza kaplicy, oświetlonego tylko dwoma okrągłymi otworami okiennymi umieszczonymi w ścianach bocznych. „Prostota zewnętrznego układu, osadzenie okrągłych okien, kartusze herbowe na pendentywach, wreszcie rzeźbiony gzyms pod kopułą – przypominają kaplicę Branickich w Niepołomicach. Każe to szukać nieznanego autora budowy wśród artystycznej szkoły krakowskiej, której czołowym przedstawicielem był Santi Gucci” – uważa profesor Dmochowski.
O ile wpływy twórczości Santi Gucciego na architekturę i detal rzeźbiarski kaplicy są niepodważalne, to co do autorstwa i wykonawstwa kaplicy – zdania są podzielone. Być może roboty prowadził krakowski warsztat kamieniarski Świątkowiczów, choć prawdopodobna wielce jest też hipoteza, że wykonawstwo kaplicy Firlejów należy łączyć z pińczowskim zakładem architektonicznym i rzeźbiarskim Tomasza Nikla, kontynuatora i naśladowcy Gucciego.
Zewnętrzna dekoracja kaplicy jest bardzo skromna. Poza gzymsowaniem i detalami latarni, artystyczny wyraz osiągnięto tu raczej przy pomocy proporcji poszczególnych brył tworzących kaplicę. Zupełnie inaczej wygląda wnętrze, wręcz zaskakując niesłychanym bogactwem nagromadzonych tu form. Z nawy do kaplicy prowadzi półkolista arkada, zamknięta w dolnych partiach ażurową kamienną ścianką z żelaznymi drzwiczkami. We wschodniej ścianie kaplicy, umieszczony jest ołtarz wykonany z piaskowca, marmuru i alabastru o przebogatej dekoracji rzeźbiarskiej. W głównym polu scena Wniebowzięcia, po bokach św. Stanisław i św. Mikołaj, wyżej hierogram IHS i Archaniołowie Michał i Gabriel, górą scena Ukrzyżowania a nad nią rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego. We wnęce w ścianie południowej znajdują się fragmenty barokowej polichromii i klasycystyczne epitafium z metalową urną mieszczącą serce Michała Badeniego, wojewody i ministra sprawiedliwości Królestwa Polskiego.
Najciekawszym elementem wystroju kaplicy jest umieszczony przy ścianie zachodniej nagrobek Firlejów wykonany z piaskowca i marmuru, ściśle powiązany z architekturą kaplicy. Trójosiowy, z częścią środkową wysuniętą do przodu, dźwigającą baldachimowe belkowanie i trójkątny szczyt. W tejże części środkowej pole główne zajmują płaskorzeźbione, klęczące postaci Mikołaja i Elżbiety. Ołtarz i otaczająca go przestrzeń pokryte są niesłychanie wybujałą dekoracją „wprowadzającą nas w świat fantastyki nieskrępowanej kanonami klasycznej estetyki renesansowej” – jak ocenia profesor Janusz Kębłowski. Mamy tu do czynienia z motywami fantastyczno – zwierzęcymi i roślinnymi, przedstawiającymi: smoki, gryfy, orle łapy, rozety owoce, kartusze, ornamenty okuciowe,- można rzec, że czego nie umieszczono w kaplicy w Bejscach, tego z pewnością nie można zobaczyć także w żadnym innym, manierystycznym co do cech stylowych, obiekcie w Europie i w świecie.

Oznaczone: Autor: Roman Mirowski

Pozytywnie zakręcony pasjonat kielecczyzny, absolwent Politechniki Świętokrzyskiej. Fotografuje co nieco i jako tako. Opisuje jak umie i stara się uratować od zapomnienia wszystko co się da :)

Bez komentarza

Skomentuj

Blue Captcha Image

*

KORNECKI JAKUB – snycerz

Tekst prezentowany poniżej autorstwa J.L. Kaczkowskiego, został wydrukowany w publikacji pt. Pamiętnik Kielecki na rok zwyczajny 1874 pod red. ks. […]

CHMIELNIK – dawne miasto prywatne

Miasto położone jest na pograniczu Pogórza Szydłowskiego i Niecki Nidziańskiej nad rzeką Mruczą, u źródeł rzeki Schodniej (Wschodniej). Jego nazwa […]

Mirzec. Kapliczka św. Jana Nepomucena

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Czasami można się zdziwić co jest pod warstwami farby. Przed … Po I jeszcze profil […]

Mokrsko Dolne. Renowacja baptysterium i chrzcielnicy Santi Gucciego

Zdjęcia: Grzegorz Wiatr Kościół w Mokrsku Dolnym z końca XIII w. pw Wniebowzięcia NMP. Przed i po renowacji. Jeszcze bez […]

Lisów. Epitafia Krasińskich

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Historia jednego pocisku Czyli epitafia Krasińskich w Lisowie Kaplica Krasińskich w Lisowie. To tu leżą […]

Lisów. Ołtarz św. Barbary w Kaplicy Krasińskich w Lisowie

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr O takim jednym co Baśkę rozebrał Ta oto Barbara jest bardzo bardzo stara. Nie skłamię […]