Widok drewnianego młyna w Rudzie sprzed kilku lat

Wieś Ruda (której nazwa wywodzi się od wydobywanej tu dawniej rudy żelaza) leży w gminie Łagów, około 3 kilometry na południe od stolicy gminy, w górnym biegu rzeczki Łagowicy, na stokach Wału Małacentowskiego. Początkowo nazywała się Rudą Łagowską, lecz z czasem nazwę tę uproszczono. Po raz pierwszy wymieniono ją w dokumentach w roku 1510, gdzie wspomina się o kuźnicy pod nazwą Ruda Łagowska. W 1578 właścicielem kuźnicy był Andrzej Kozłowski. Na początku XIX stulecia, na sporządzonej przez Meyera von Heldensfelda mapie Galicji Zachodniej, osadę oszacowano na 10 domów, 7 mężczyzn i 3 konie. Według informacji zawartych w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego w roku 1827 osada liczyła 18 domostw w których zamieszkiwało 115 mieszkańców. W roku 1888 ilość domów spadła do 17 a mieszkańców było już tylko 95.
Obecnie wieś wchodzi w skład sołectwa Melonek. W roku 1992 było tu 14 zagród. Główną atrakcją wsi (oprócz urokliwego krajobrazu) jest wpisany do rejestru zabytków drewniany młyn, wybudowany w latach 20. ubiegłego stulecia i nadal czynny. Zachowała się nawet dokumentacja projektowa, na podstawie której go zbudowano – autorem projektu budowlanego był S. Karpowicz. Podpisał on projekt datą: lipiec 1926. Drugi projekt zawiera rozwiązania hydrologiczne, dawniej nazywane „hydraulicznymi” – zatwierdzony został (co równało się wydaniu pozwolenia wodno-prawnego) przez kogoś o nieczytelnym podpisie pod pieczątką „za Wojewodę”,  z datą 30 maja 1928.
Początkowo młyn działał w oparciu o energię wodną – napędzany był przez pojedyncze koło nasiębierne, a przemiał odbywał się – jak to fachowo określano: „na dwa złożenia kamieni”, co można tłumaczyć dwoma urządzeniami do mielenia.  Owe „kamienie” znajdowały się na piętrze. Na parterze stały dwie „skrzynie” i  „jagielnik”. Napęd zmodernizowano w roku 1948 – koło zastępując turbiną. Ostatnio energię wodną wyparła energia elektryczna, ale dzięki staraniom właścicieli młyna wszystkie stare urządzenia związane z wodnym napędem są nadal „na chodzie”.
Budynek młyna usytuowany jest nad rzeką, elewacją frontową skierowany na wschód. Wśród urządzeń wodnych wymienić należy: jaz piętrzący na rzece, staw gromadzący wodę oraz kanał doprowadzający wodę d o turbiny z upustem jałowym i roboczym. Młyn stoi na kamiennych fundamentach. Jego plan ma kształt prostokąta o wymiarach 7.7 na 11.3 metra. Kondygnacje nadziemne mają konstrukcję drewnianą, słupowo-ryglową. Od zewnątrz ściany osłonięte są deskowymi szalunkami. Nakrywa go dwuspadowy dach o więźbie krokwiowo-płatwiowej. Towarzyszy mu niewielki budyneczek turbinowni, o analogicznej konstrukcji.
Najniższą kondygnację zajmują urządzenia transmisyjne. Na piętrze znajduje się kosz zasypowy, dwa mlewniki i czyszczarka. Na poddaszu umieszczono dwa odsiewacze cylindryczne z koszami. Do komunikacji pionowej służą jednobiegowe, policzkowe schody.
Wszystkie urządzenia młyna są sprawne. We wnętrzu pięknie pachnie świeżą mąką, a dzięki wyjątkowej uprzejmości gospodarzy – młyn można zwiedzać, obejrzeć wszystkie maszyny i urządzenia, wysłuchując przy tym fachowych objaśnień chętnie udzielanych przez właścicieli młyna: ojca i syna. Gdyby wszystkie zabytki mogły być równie dobrze utrzymane i równie dostępne dla zwiedzających!

Oznaczone: Autor: Roman Mirowski

Pozytywnie zakręcony pasjonat kielecczyzny, absolwent Politechniki Świętokrzyskiej. Fotografuje co nieco i jako tako. Opisuje jak umie i stara się uratować od zapomnienia wszystko co się da :)

Bez komentarza

Skomentuj

Blue Captcha Image

*

KORNECKI JAKUB – snycerz

Tekst prezentowany poniżej autorstwa J.L. Kaczkowskiego, został wydrukowany w publikacji pt. Pamiętnik Kielecki na rok zwyczajny 1874 pod red. ks. […]

CHMIELNIK – dawne miasto prywatne

Miasto położone jest na pograniczu Pogórza Szydłowskiego i Niecki Nidziańskiej nad rzeką Mruczą, u źródeł rzeki Schodniej (Wschodniej). Jego nazwa […]

Mirzec. Kapliczka św. Jana Nepomucena

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Czasami można się zdziwić co jest pod warstwami farby. Przed … Po I jeszcze profil […]

Mokrsko Dolne. Renowacja baptysterium i chrzcielnicy Santi Gucciego

Zdjęcia: Grzegorz Wiatr Kościół w Mokrsku Dolnym z końca XIII w. pw Wniebowzięcia NMP. Przed i po renowacji. Jeszcze bez […]

Lisów. Epitafia Krasińskich

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr Historia jednego pocisku Czyli epitafia Krasińskich w Lisowie Kaplica Krasińskich w Lisowie. To tu leżą […]

Lisów. Ołtarz św. Barbary w Kaplicy Krasińskich w Lisowie

Tekst i zdjęcia: Grzegorz Wiatr O takim jednym co Baśkę rozebrał Ta oto Barbara jest bardzo bardzo stara. Nie skłamię […]